Một trong những quan niệm phổ biến nhất của những người mới tìm hiểu về thiền là: muốn thiền thì phải chậm, nói chậm, đi chậm và làm mọi việc thật chậm. Chính suy nghĩ này khiến không ít người, đặc biệt là những người bận rộn hoặc có tính cách năng động, cho rằng mình không phù hợp để thực hành thiền. Tuy nhiên, đây lại là một sự hiểu lầm khá phổ biến.
Thực tế, rất nhiều người có công việc áp lực cao, phải xử lý nhiều việc cùng lúc và thường xuyên di chuyển vẫn có thể duy trì việc ngồi thiền mỗi ngày. Điều thú vị là chính những người càng bận rộn, càng suy nghĩ nhiều lại càng cảm nhận rõ lợi ích của thiền. Sau một ngày làm việc căng thẳng, chỉ cần dành vài phút ngồi yên, họ đã cảm thấy cơ thể và tinh thần được thư giãn, nhẹ nhàng hơn.
Vì sao nhiều người vẫn nghĩ thiền là phải chậm?
Nguyên nhân là bởi khi quan sát người thực hành thiền, chúng ta thường thấy họ ngồi yên tĩnh lặng trên chiếc bồ đoàn, họ đi thiền hành rất chậm, nói chuyện nhẹ nhàng hoặc cử động khoan thai. Từ đó, nhiều người mặc nhiên cho rằng sự chậm rãi chính là bản chất của thiền. Nhưng thực ra, đó chỉ là một hình thức thực hành trong một số hoàn cảnh nhất định, chứ không phải tiêu chuẩn để đánh giá một người có đang thiền hay không.
Điều cốt lõi của thiền không nằm ở việc nhanh hay chậm, mà nằm ở chánh niệm. Chánh niệm là khả năng nhận biết rõ những gì đang diễn ra trên thân và tâm của chính mình trong từng khoảnh khắc. Bạn có đang biết mình đang đi không? Có biết mình đang nói không? Có biết mình đang suy nghĩ, đang vui, đang buồn hay đang căng thẳng không? Chính năng lực nhận biết đó mới là nền tảng của thiền.
Điều này cũng có nghĩa rằng một người làm việc rất nhanh nhưng vẫn hoàn toàn ý thức được từng hành động của mình vẫn đang thực hành thiền. Ngược lại, một người đi rất chậm nhưng đầu óc lại miên man suy nghĩ, lo lắng hoặc sống trong quá khứ và tương lai thì chưa thực sự có chánh niệm.
Trong cuộc sống hiện đại, rất nhiều nghề nghiệp đòi hỏi tốc độ cao. Bác sĩ trong phòng cấp cứu, tài xế, doanh nhân, giáo viên, nhân viên văn phòng hay người nội trợ đều không thể làm mọi việc thật chậm. Nếu thiền đồng nghĩa với việc phải sống chậm, thì gần như rất ít người có thể thực hành được. May mắn là thiền không yêu cầu điều đó.
Thiền trong đời sống hằng ngày
Bạn hoàn toàn có thể làm việc với tốc độ bình thường, thậm chí rất nhanh, miễn là vẫn nhận biết rõ mình đang làm gì. Khi đang soạn một email, bạn biết mình đang soạn email. Khi đang lái xe, bạn biết mình đang lái xe. Khi đang ăn cơm, bạn biết mình đang ăn cơm. Khi đang trò chuyện với người khác, bạn thật sự có mặt trong cuộc trò chuyện đó thay vì để tâm trí lang thang ở một nơi khác. Đó chính là thiền trong đời sống hằng ngày.
Dĩ nhiên, trong một số phương pháp thực hành, người hướng dẫn có thể yêu cầu đi chậm hoặc cử động chậm hơn bình thường. Mục đích của việc này không phải vì thiền bắt buộc phải chậm, mà vì khi tốc độ giảm xuống, người mới sẽ dễ nhận biết các chuyển động của thân hơn và dễ phát triển chánh niệm hơn. Khi khả năng nhận biết đã vững vàng, người thực hành có thể mang chánh niệm vào mọi hoạt động của cuộc sống mà không cần phải cố gắng làm mọi việc thật chậm.
Cốt lõi của thiền là gì?
Có thể nói, thiền không thay đổi tốc độ sống của bạn, mà thay đổi chất lượng của sự hiện diện. Bạn vẫn có thể là một người năng động, làm việc hiệu quả, xử lý nhiều công việc trong ngày, nhưng bên trong vẫn giữ được sự bình an và tỉnh thức. Đó mới là giá trị thực sự mà thiền mang lại.
Vì vậy, nếu bạn từng nghĩ rằng mình quá bận, quá năng động hoặc không đủ kiên nhẫn để ngồi thiền, hãy thử thay đổi góc nhìn. Thiền không yêu cầu bạn trở thành một con người khác. Thiền chỉ giúp bạn hiện diện trọn vẹn hơn với chính những gì mình đang làm.
Hãy nhớ rằng, thiền không đòi hỏi bạn phải chậm. Thiền là sống tỉnh thức. Khi có chánh niệm, bạn có thể đi nhanh hay đi chậm, làm nhiều việc hay ít việc, nhưng trong từng khoảnh khắc, bạn đều biết rõ mình đang sống. Và đó mới chính là cốt lõi của thiền.
